ابو القاسم سلطانى
251
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
( 7 * ) - تلخيص از اختيارات بديعى 166 ، تذكره داود انطاكى 154 ، تحفه حكيم مومن 117 و مخزن الادويه 273 . Code - 2555 ماميثا Glaucium corniculatum Curt گياهى علفى يك ساله ندرتا 2 ساله به ارتفاع 30 تا 90 سانتيمتر از خانواده Papaveraceae ، ساقه پوشيده از تار ، برگ پهن با بريدگيهاى عميق ، دندانهدار پوشيده از كرك ، به رنگ كبود مايل به سفيد ، گل به رنگ زرد نارنجى يا قرمز ندرتا قاعده گلبرگ داراى لكههاى نارنجى ، ميوه پرزدار ، دراز ، خميده به همين جهت آن را " مقرن " ناميدهاند . محل رويش گياه جنوب اروپا و در ايران دامنههاى البرز ، كرج ، آذربايجان ، اروميه ، تفرش ، ديلمان ، شيراز ، خراسان ، بين رباط سفيد و تربت حيدريه گزارش شده است . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : نام علمى جنس گياه به مناسبت رنگ خاكسترى متمايل به سبز برگ و نام گونه از واژه Cornicula - tus به معنى شاخدار به مناسبت شكل ميوه گرفته شده است . ديوسكوريد ذيل Glaukion كه اصطفن و حنين آن را به " غلوقيون " معرب و به شياف ماميثا برگردان نمودهاند مىنويسد : افشرهاى است كه از گياهى كه محل رويش آن در ايارابوس ( 1 * ) سوريه كه " فنبج ( 2 * ) " ناميده مىشود بدست مىآيد . اين افشره زعفرانىرنگ است و اهل آنجا آن را در بيمارىهاى سر و چشم مانند سرمه به چشم مىكشند ( 3 * ) . ماميثا مزاج آن سرد و خشك است در درجه دوم ( هروى : 4 * ) . گياه اكثرا در بلندىها مىرويد و افشره زردرنگ آن در آماسهاى گرم ، باد سرخ و ورم ملتحمه ( ابن سينا : 5 * ) و در سوختگىها ( ابن بيطار : 6 * ) و وردينج ( 7 * ) سودمند است ( انصارى : 8 * ) ، براى تهيه شياف ماميثا ميوه گياه را كوبيده و قرصهائى از آن به اندازه بلوط تهيه مىنمايند و آن را عصاره ماميثا يا شياف ماميثا مىنامند . بهترين آن زرد مايل به سياه با بوى قوى و مزه تلخ است و در آب به آسانى حل مىشود و برخى گفتهاند كه ماميثا دو نوع است نوعى داراى گل سرخ است و ارغامونى ( 9 * ) ناميده مىشود كه از نظر درمانى بدون اهميت است ولى گياه مورد بحث داراى خواص درمانى است [ اضافه بر موارد مصرف فوق الذكر ] ماليدن آن در سردرد ، درد مفاصل گرممزاج ، ابتداى ورم ملتحمه ، سلاق ( 10 * ) ، ريزش اشك چشم ، استرخاء پلك چشم ( 11 * ) و ضعف بينائى موثر است و خوردن حدود 5 / 3 گرم از تخم آن در طپش قلب موثر و فربهكننده و بطور موضعى در باد سرخ و نقرس بسيار سودمند است . براى پيشگيرى از آسيب رساندن آن به سپرز آن را با روغن بادام شيرين مصرف مىنمايند ( انطاكى ، حكيم مومن ، عقيلى شيرازى ، سلطان الحكماء : 12 * ) .